Paslanmaz Çelik Rehberi

304 Paslanmaz Çelik Özellikleri ve AISI 304 Nedir?

304 paslanmaz çelik özellikleri için yan yana dizilmiş satine ve ayna yüzeyli 304 kalite sac levhalar
Rehber11 dk okumaGüncelleme: 05.11.2026

304 paslanmaz çelik, yaklaşık %18 krom ve %8 nikel içeren, bu yüzden “18/8” diye de anılan östenitik (nikelli, normalde manyetik olmayan yapı) bir paslanmaz çeliktir. 304 paslanmaz çelik özellikleri denince akla ilk gelen üç şey kolay bükülmesi, sorunsuz kaynaklanması ve iç mekânla çoğu dış mekânda yeterli korozyon direnci göstermesidir. Avrupa’da aynı malzeme 1.4301 numarasıyla, Amerika’da AISI 304 ya da UNS S30400 adıyla geçer.

Kalitelerin genel karşılaştırmasını ve bileşim tablolarını ayrı bir yazıda verdik. Bu yazıda yalnızca 304’e odaklanıyoruz: sacın hangi dayanım değerleriyle geldiğini, büküm ve derin çekmede nasıl davrandığını, kaynakta nelere dikkat edildiğini ve 304L’nin ne zaman öne geçtiğini anlatıyoruz.

Öne Çıkanlar

  • EN 10088-2 standardına göre soğuk haddelenmiş 1.4301 sacın çekme dayanımı 540 ile 750 MPa arasında, kopma uzaması ise en az %45’tir.
  • 304 ile 304L arasındaki pratik fark karbondur: AISI 304’te en çok %0,08, 304L’de en çok %0,030 karbon bulunur.
  • Düşük karbonlu 304L, kaynak sırasında 450 ile 850 °C aralığında kalan bölgelerde tane sınırı korozyonu riskini azaltmak için geliştirilmiştir.
  • 304 paslanmaz çelik özellikleri arasında belirgin pekleşme vardır; bükülen ya da çekilen sac işlendikçe sertleşir ve geri esneme yapar.
  • 304 kalite havada aralıklı kullanımda yaklaşık 870 °C’ye kadar oksidasyona dayanır ve -196 °C’de bile tokluğunu korur.

304 çelik nedir, adı neden bu kadar çok?

304 çelik nedir sorusunun kısa cevabı: krom ve nikelle alaşımlanmış, oda sıcaklığında östenitik yapıda kalan genel amaçlı paslanmaz çeliktir. Aynı malzemenin birden fazla adı olması, farklı standart sistemlerinden kaynaklanır. Sahada en çok “304”, “AISI 304”, “1.4301”, “X5CrNi18-10” ve “18/8” ifadelerini duyarsınız; hepsi aynı aileyi tarif eder.

Karışıklık genellikle düşük karbonlu kardeşi işin içine girince başlar. Avrupa sisteminde 304L tipi için iki ayrı numara vardır: 1.4307 ve 1.4306. BSSA’ya göre Almanya dışında en çok sunulan sürüm 1.4307’dir; 1.4306 ise en az %10 nikel içeren ve ferrit miktarı düşürülmüş, daha çok kimya proseslerinde aranan bir Alman kalitesidir.

AISI 304, 1.4301 malzeme ve 304L eşleşmesi

Aşağıdaki tablo, 304 ailesinin farklı sistemlerdeki karşılıklarını ve aralarındaki farkı özetler. Karbon sınırları BSSA’nın 304 ile 304L karşılaştırmasından alınmıştır.

Malzeme AISI / ASTM adı UNS EN numarası En çok karbon Öne çıktığı durum
Standart 304 AISI 304 S30400 1.4301 %0,08 (AISI), %0,07 (EN) Genel sac, dekorasyon, mobilya
Düşük karbonlu 304L AISI 304L S30403 1.4307 %0,030 Kalın kesitte kaynaklı imalat
Yüksek nikelli 304L (Alman kalitesi) yok 1.4306 %0,030 Düşük ferrit istenen kimya prosesleri

Belgede 1.4301 malzeme ibaresini görüyorsanız standart karbonlu 304 ile karşı karşıyasınız. “1.4301 / 1.4307” ya da “304/304L” yazıyorsa malzeme iki kalitenin sınırlarını birden karşılıyor demektir.

18/8 paslanmaz ifadesi ne anlama gelir?

18/8 paslanmaz, kabaca %18 krom ve %8 nikel oranını anlatan eski ama hâlâ yaygın bir kısaltmadır. Bu rakamlar kesin değer değil, nominal (adı konmuş, ortalama) oranlardır; standarttaki aralıkların alt bölgesine denk gelir. Nikelin aralık içinde nereye düştüğü ise sacın şekillendirme davranışını değiştirir.

BSSA, eski İngiliz standardındaki 304S16 kalitesinin yaklaşık %8,5 nikelle derin çekmeye ayrıldığını, bugün bu sürümün 1.4301 içinde “derin çekme kalitesi” olarak istenebildiğini belirtir. Germe şekillendirmede ise yaklaşık %8,0 ile %8,2 nikelli standart bileşim tercih edilir. Yani aynı 18/8 etiketi altında, pres atölyesinde farklı davranan iki sac bulunabilir.

304 paslanmaz çelik özellikleri: mekanik değerler

Sacın taşıyabileceği yükü ve ne kadar uzayabileceğini mekanik özellikler belirler. Avrupa’da yassı ürünlerin ölçütü EN 10088-2’dir ve standardın güncel baskısı 2024 tarihlidir. BSSA’nın EN 10088-2 mekanik özellik tablosuna göre çözeltiye alma tavı (yüksek sıcaklıkta tavlanıp hızla soğutulmuş hâl) uygulanmış 1.4301 için değerler şöyledir:

Ürün biçimi (EN 10088-2) En büyük kalınlık %0,2 akma (Rp0,2), en az Çekme dayanımı (Rm) Kopma uzaması, en az
Soğuk haddelenmiş şerit ve sac (C) 8 mm 230 MPa 540-750 MPa %45
Sıcak haddelenmiş şerit (H) 13,5 mm 210 MPa 520-720 MPa %45
Sıcak haddelenmiş levha (P) 75 mm 210 MPa 520-720 MPa %45
Karşılaştırma: 1.4307 (304L), C 8 mm 220 MPa 520-700 MPa %45

Amerikan tarafında tablo biraz farklı okunur. IMOA’nın östenitik paslanmaz çeliklerin imalatı rehberinde verdiği en düşük değerlere göre 304 için akma 205 MPa, çekme 515 MPa, uzama %40 ve sertlik en çok 201 Brinell (92 Rockwell B) düzeyindedir; 304L’de akma 170 MPa’ya, çekme 485 MPa’ya iner.

Akma ile çekme arasındaki geniş aralık neden önemli?

Akma dayanımı ile çekme dayanımı arasındaki fark, malzemenin kalıcı şekil değiştirmeye başladıktan sonra ne kadar daha yük taşıyabileceğini gösterir. 304’te bu aralık geniştir ve BSSA bunu östenitiklerin güçlü pekleşmesinin bir yansıması olarak açıklar. Ferritik kalitelerde aynı aralık daha dardır.

Pratikteki karşılığı şudur: 304 sac, bükülürken ya da çekilirken incelip yırtılmadan önce epey uzayabilir. Öte yandan işlendikçe sertleştiği için ikinci ve üçüncü operasyonlarda daha fazla kuvvet ister.

304 paslanmaz çelik özellikleri için yan yana dizilmiş satine ve ayna yüzeyli 304 kalite sac levhalar
304 paslanmaz çelik özellikleri için yan yana dizilmiş satine ve ayna yüzeyli 304 kalite sac levhalar

Fiziksel özellikler: yoğunluk, ısıl genleşme ve iletkenlik

Fiziksel değerler, özellikle ağırlık hesabında, dış cephede genleşme payında ve kaynak planlamasında işe yarar. BSSA’nın EN 10088-1 özetinde 304 tipi çelikler için 20 °C’deki değerler şöyle verilir; karşılaştırma için 430 kalite de eklenmiştir.

Özellik (20 °C) 304 tipi (1.4301) 430 tipi (1.4016)
Yoğunluk 7900 kg/m³ 7700 kg/m³
Elastisite modülü 200 GPa 220 GPa
Ortalama ısıl genleşme (20-100 °C) 16,0 × 10⁻⁶ /K 10,0 × 10⁻⁶ /K
Isıl iletkenlik 15 W/m·K 25 W/m·K
Özgül ısı 500 J/kg·K 460 J/kg·K
Elektrik direnci 0,73 Ω·mm²/m 0,70 Ω·mm²/m

Bu tablodan iki pratik sonuç çıkar. Birincisi, 1 metrelik 304 şerit sıcaklık 10 °C arttığında yaklaşık 0,16 mm uzar; uzun cephe panellerinde ve kenar profillerinde birleşim boşluğu bu yüzden hesaba katılır. İkincisi, IMOA’nın belirttiği gibi östenitik çelikler karbon çeliğine göre daha yüksek ısıl genleşmeye ve daha düşük ısıl iletkenliğe sahiptir; kaynak sırasında ısı daha dar bir bölgede toplanır.

Yüksek ve düşük sıcaklıkta 304 nasıl davranır?

BSSA’nın aktardığı ASM verisine göre 304, havada aralıklı ya da döngüsel ısınmada yaklaşık 870 °C’ye kadar oksidasyona dayanır. Ergime aralığı ise 1400 ile 1450 °C arasındadır; alaşım olduğu için tek bir ergime noktası yoktur. Bu değerler fırın içi ya da baca gibi özel işler için yalnızca yol gösterir; tasarımda o sıcaklıktaki dayanım ayrıca kontrol edilmelidir.

Soğuk tarafta tablo daha da rahattır. BSSA’ya göre östenitik paslanmaz çelikler sünek davranıştan gevrek kırılmaya ani bir geçiş göstermez ve -196 °C’de bile darbe tokluğu 100 J’ün üzerinde kalır. Soğuk hava deposu ya da kış koşullarındaki dış mekân detaylarında bu, 304’ün sessiz bir avantajıdır.

304 sac nasıl bükülür ve derin çekilir?

304 sac, karbon çeliğiyle aynı tür tezgâhlarda şekillendirilir ama makine gücü ve takım rijitliği daha yüksek olmalıdır. BSSA’nın büküm notlarına göre iç büküm yarıçapı sac kalınlığından küçük tutulmamalı ve geri esnemeyi karşılamak için bir miktar fazla büküm yapılmalıdır. Pekleşme nedeniyle işi mümkün olduğunca tek seferde ve hızlı bitirmek de önerilir.

Derin çekmede (düz sacın zımba ile kap biçimine getirilmesi) zımba ve kalıp yarıçaplarının sac kalınlığının yaklaşık 5 ile 10 katı olması, sacın kırışmadan kalıba akmasına yardım eder. Derinliğin çapa oranı yüksek parçalarda birkaç operasyon ve aralarda tavlama gerekir; östenitiklerin tavı 1050 ile 1120 °C’de yapılıp hızla soğutulur. BSSA, bazı plastik koruma filmlerinin çekme sırasında sacın üzerinde kalabildiğini ve preslemeye yardımcı olduğunu da not eder.

Pekleşme sayılarla nasıl görünür?

BSSA, pekleşmeyi “n değeri” ile ölçer. Ferritik paslanmaz çeliklerde n yaklaşık 0,2’de sabit kalırken, kararlı östenitiklerde düşük şekil değiştirmede 0,4, yüksek şekil değiştirmede 0,6 düzeyine çıkar. Daha az kararlı östenitik bileşimlerde bu değer 0,8’e kadar yükselir ve bu saclar germe şekillendirmeye daha uygun hâle gelir.

Yoğun soğuk işlem sırasında östenitin bir kısmı martenzite dönüşebilir. Bu yüzden derin çekilmiş bir 304 kabın köşeleri mıknatısa hafifçe tepki verebilir; malzeme yine 304’tür ve bu etki çözeltiye alma tavıyla geri alınır.

Projeniz için doğru sacı birlikte seçelim

Kalite, yüzey, renk ve ölçüyü yazın; stok durumunu ve teklifi size iletelim.

304 kaynak yapılabilir mi? 304L ne zaman seçilir?

Evet, 304 kaynak kabiliyeti iyi olan östenitik aileye girer ve kaynakla rahatça birleştirilir. Dikkat edilmesi gereken konu, kaynak çevresinde ısıdan etkilenen bölgedir. Belirleyici olan, bu bölgenin sonradan hangi ortamda çalışacağıdır.

BSSA’nın 304 ve 304L karşılaştırmasına göre çelik 450 ile 850 °C arasında birkaç dakika kalırsa tane sınırlarında krom karbür çökelebilir ve sonradan agresif bir ortamda tane sınırı korozyonu (kaynak çürümesi) görülebilir. Karbon %0,030’un altında olduğunda, kalın kesitlerin ısıdan etkilenen bölgesinde normalde yaşanan sürelerde bu korozyon oluşmaz. 304L’nin varlık sebebi tam olarak budur.

304L kaynakta gerçekten daha mı kolay?

BSSA bu yaygın kanıya temkinli yaklaşır: düşük karbonlu kalitenin kaynağının daha kolay olduğuna dair açık bir neden görmez. Hissedilen farkın büyük ihtimalle 304L’nin biraz daha düşük dayanımından geldiğini, bu yüzden bağlama sırasında daha az kuvvet istediğini ve daha az geri esnediğini belirtir.

Kaynak teli tarafında ise iki kalite aynı yoldan gider. BSSA’ya göre östenitik kaynak sarf malzemeleri düşük karbonlu bileşime göre hazırlanır ve sıcak çatlamayı önlemek için ferrit oranı genellikle %4 ile %12 arasında dengelenir. İnce sacla yapılan dekoratif işlerde standart 304 çoğu zaman yeterlidir; kalın kesitli, kaynaklı ve sonradan aşındırıcı ortama girecek imalatta 304L’yi düşünmek daha doğrudur.

304 kalitenin 6 avantajı ve sınırları

Yukarıdaki değerleri bir araya getirdiğimizde AISI 304’ü bu kadar yaygın yapan altı özellik öne çıkıyor. Tablodaki her satır, yazıda kaynağıyla verdiğimiz bir değere dayanıyor.

Avantaj Dayandığı özellik Projede karşılığı
1. Yüksek şekillendirilebilirlik En az %45 kopma uzaması Keskin olmayan bükümler, derin çekilmiş kaplar
2. Kolay kaynak Östenitik yapı, düşük karbonlu 304L seçeneği Kaynaklı mobilya ve kabin iskeletleri
3. İşlendikçe artan dayanım Güçlü pekleşme (n değeri 0,4-0,6) Şekillendirilmiş parçada daha yüksek sertlik
4. Soğukta tokluk -196 °C’de 100 J üzeri darbe tokluğu Soğuk depo ve kış koşulları
5. Isıya dayanım Havada yaklaşık 870 °C’ye kadar oksidasyon direnci Sıcak yüzeye yakın detaylar
6. Manyetik olmayan yapı Tavlı hâlde östenitik iç yapı Mıknatıs gerektirmeyen panel ve kaplamalar

Sınırları da aynı netlikle bilmek gerekir. 304, klorürün yoğun olduğu deniz kenarı ve havuz çevresi gibi ortamlarda çukurcuk korozyonuna 316 kadar dirençli değildir; bu konuyu paslanmaz kaliteleri yazımızda ortam bazında tablolaştırdık. BSSA, gıda ve hijyen alanlarında kullanılan 304 için de temizlik ve dezenfeksiyonda hipoklorit ya da klorür içeren çözeltilerden kaçınılmasını önerir.

Talaşlı işlemede pekleşme bir dezavantaja dönüşür. BSSA’ya göre östenitikler talaş kaldırırken kesme ilerlemesi ve hızına özel dikkat ister, çünkü takımın önündeki malzeme de işlendikçe sertleşir.

Dekoratif sac ve renkli yüzeylerde 304 kalite

Dekoratif uygulamalarda 304’ün tercih edilmesinin nedeni, yukarıdaki şekillendirme ve kaynak rahatlığının iç mekân ile çoğu dış mekândaki yeterli korozyon direnciyle birleşmesidir. Asansör kabini, kolon kaplaması, mobilya detayı ya da kutu harf gibi bükülüp birleştirilen parçalarda bu denge belirleyici olur.

BayPaslanmaz ürün sayfasında belirtildiği üzere renkli ve dekoratif saclarımızda taban kalite standart olarak 304’tür; süper ayna yan bantlarda da standart kalite yine 304’tür. Renk ve yüzey seçeneklerinin bu taban üzerinde nasıl oluştuğunu renkli paslanmaz çelik yazımızda anlattık. Düz sac seçenekleri için 304 kalite paslanmaz çelik ürün sayfamıza, diğer kaliteler için paslanmaz çelik kategorimize bakabilirsiniz.

Hangi işte 304’ün yeteceğini, hangisinde 304L ya da başka bir kalitenin gerekeceğini birlikte değerlendirmek için ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.

Toptan tedarik

Üretiminiz için paslanmaz sac mı arıyorsunuz?

BayPaslanmaz, 2015’ten beri üretici firmalara ayna, satine ve PVD renkli paslanmaz sac ile 201, 304, 316 ve 430 kalite paslanmaz çelik tedarik ediyor.

Sıkça Sorulan Sorular

304 paslanmaz çeliğin akma ve çekme dayanımı nedir?

EN 10088-2’ye göre soğuk haddelenmiş 1.4301 sacta %0,2 akma dayanımı en az 230 MPa, çekme dayanımı 540 ile 750 MPa arasındadır. Sıcak haddelenmiş şerit ve levhada akma en az 210 MPa, çekme 520 ile 720 MPa aralığındadır. Kopma uzaması her üç biçimde de en az %45’tir.

304 ile 304L arasındaki fark nedir?

Pratikteki tek önemli fark karbon oranıdır: 304’te en çok %0,08, 304L’de en çok %0,030 karbon bulunur. Düşük karbon, kaynak çevresinde tane sınırı korozyonu riskini azaltır. 304L’nin dayanımı da biraz daha düşüktür.

304 paslanmaz çeliğin yoğunluğu kaçtır?

EN 10088-1 verisine göre 304 tipi paslanmaz çeliğin yoğunluğu 7900 kg/m³’tür. Bu değer sac ağırlığı hesabında kullanılır; 1 m² ve 1 mm kalınlıktaki bir 304 sac yaklaşık 7,9 kg gelir.

304 paslanmaz kaç dereceye kadar dayanır?

ASM verisine göre 304 kalite havada aralıklı kullanımda yaklaşık 870 °C’ye kadar oksidasyona dayanır. Ergime aralığı 1400 ile 1450 °C arasındadır. Yüksek sıcaklıkta yük taşıyacak parçalarda o sıcaklıktaki dayanım ayrıca kontrol edilmelidir.

Bükülen 304 sac neden mıknatıs tutmaya başlar?

Yoğun soğuk işlemde östenitik yapının bir bölümü manyetik martenzite dönüşebilir. Bu yüzden bükülmüş köşeler ya da derin çekilmiş bölgeler mıknatısa hafifçe tepki verebilir. Malzeme yine 304’tür ve bu etki çözeltiye alma tavıyla giderilir.

304 kalite sac hangi işlerde tercih edilir?

Kolay bükülmesi ve kaynaklanması nedeniyle mobilya, asansör kabini, kolon kaplaması, kutu harf ve genel dekorasyon işlerinde ilk değerlendirilen kalite 304’tür. Deniz kenarı ve havuz çevresi gibi klorürlü ortamlarda ise molibdenli 316 daha uygun olur.